De nachttrein is terug, en niet als nostalgisch uitje. Vanuit Nederland stap je ’s avonds op en word je wakker in Wenen, Zürich of Innsbruck, zonder tussenlanding en zonder een hotelnacht te betalen. Het klinkt romantischer dan het is, want een couchette is geen suite en de trein rijdt niet elke dag. Maar wie weet hoe het boeken werkt, reist verrassend comfortabel de grens over.
Welke nachttreinen er echt vanuit Nederland vertrekken
Er zijn twee vertrekpunten die er voor Nederlandse reizigers toe doen: Amsterdam Centraal en Utrecht Centraal. De belangrijkste verbinding is de Nightjet richting Oostenrijk, die via Arnhem, Duitsland en Zuid-Duitsland naar Wenen en Innsbruck rijdt. Onderweg wordt de trein gesplitst, wat betekent dat je in de goede wagon moet zitten. Dat staat op je ticket, maar het is een van de dingen waar reizigers standaard overheen lezen.
Daarnaast vertrekken er seizoensgebonden verbindingen richting Zwitserland en, afhankelijk van het jaar, naar Praag en Berlijn. Die dienstregeling verandert vaker dan je zou willen. Reken er niet op dat wat vorig jaar reed, dit jaar ook rijdt, en controleer altijd de actuele dienstregeling voordat je een vakantie eromheen plant.
Wat vrijwel niemand van tevoren weet: een nachttrein rijdt lang niet altijd dagelijks. Sommige verbindingen gaan drie of vier keer per week. Dat maakt de heenreis en de terugreis samen puzzelen, want je zit vast aan een ritme dat de vervoerder bepaalt.
Slapen in een zitplaats, couchette of slaapwagen
Je kiest uit drie klassen, en het verschil is groter dan de prijzen doen vermoeden.
De zitplaats is de goedkoopste optie en meestal een slechte deal. Je zit rechtop tussen zes mensen, het licht gaat niet helemaal uit en je komt gebroken aan. Voor een rit van vier uur prima, voor een nacht van elf uur niet.
De couchette is de middenklasse: een compartiment met vier of zes klapbedden, een dun matras, een deken en een kussen. Je deelt met vreemden, tenzij je het hele compartiment boekt. Dit is voor de meeste mensen het beste compromis tussen prijs en slaap.
De slaapwagen heeft echte bedden, een wastafel op de kamer en soms een eigen douche. Het ontbijt zit erbij en je krijgt een sleutel. Het kost algauw twee tot drie keer de prijs van een couchette.
Mijn mening: neem de couchette en boek er als stel twee bedden in hetzelfde compartiment, of drie als je met een kind reist. De slaapwagen is comfortabeler, maar je betaalt daar een hotelprijs voor een kamer die schudt. Het geld dat je uitspaart, kun je op je bestemming beter besteden. Dat past bij hoe slow travel eigenlijk werkt: de reis hoort bij de vakantie, niet iets dat je zo luxe mogelijk moet wegwerken.
Zo boek je stap voor stap
- Bepaal je datum en kijk of er die dag gereden wordt. Zoek eerst de dienstregeling op voordat je iets anders vastlegt. Een verkeerde aanname over een dagelijkse verbinding kost je een hotelnacht.
- Boek vroeg. Kaartjes komen ongeveer zes maanden van tevoren in de verkoop en werken met prijsklassen. Het verschil tussen boeken in januari en boeken in juni loopt bij een couchette makkelijk op tot honderd euro per persoon.
- Kies bewust je compartiment. Vrouwencompartimenten bestaan en zijn gratis aan te vinken. Onderste bedden zijn prettiger als je ’s nachts naar het toilet gaat, bovenste bedden zijn rustiger.
- Controleer de wagonnummers. Bij treinen die onderweg splitsen, staat je bestemming aan de wagon gekoppeld. Loop bij vertrek langs het perron en kijk op het bordje op de wagon zelf, niet alleen op het scherm.
- Print je ticket of zet het offline klaar. Het mobiele netwerk in de Duitse tunnels is grillig, en een conducteur om drie uur ’s nachts wacht niet tot je app laadt.
- Reserveer je fiets apart als je die meeneemt. Fietsplaatsen zijn beperkt en zijn vaak eerder uitverkocht dan de bedden.
Wat je meeneemt
- Oordoppen en een slaapmasker. Onmisbaar. Te koop bij elke drogist, HEMA of Action voor een paar euro.
- Een lakenzak of dunne reislaken, ook al krijg je beddengoed. Prettiger en te vinden bij Decathlon of Bever.
- Een kleine dagtas met alles wat je ’s nachts nodig hebt, zodat je grote koffer in het rek kan blijven.
- Een waterfles en eten voor onderweg. De boordrestauratie is beperkt en soms afwezig.
- Een powerbank. Stopcontacten in couchettes zijn er vaak maar één of twee per compartiment.
- Een kabelslotje of karabijnhaak om je koffer aan het rek vast te zetten. Diefstal is zeldzaam, maar je slaapt beter.
Waar het misgaat
Het grootste risico is niet comfort maar aansluiting. Rijdt de nachttrein vertraging op, dan verval je op je bestemming in een dagplanning die niet klopt. Boek daarom je eerste activiteit ter plaatse nooit in de ochtend van je aankomst. Neem die dag als een halve dag.
Het tweede is verwachtingen. Een nachttrein rammelt, remt en stopt. Wie licht slaapt, slaapt hier ook licht. Reken op vijf tot zes uur onrustige slaap en niet op acht uur.
Het derde is bagage. Er is minder ruimte dan in een vliegtuig, ook al mag je in theorie meer meenemen. Twee grote koffers in een zescompartiment past gewoon niet, en dat merk je pas als de andere vier reizigers ook instappen.
Waarom het toch de moeite waard is
Je slaapt door de reistijd heen. Dat is de kern. Een vlucht naar Wenen duurt anderhalf uur, maar met voortransport, wachten en natransport gaat er een halve dag in zitten, en die halve dag ben je wakker. De nachttrein pakt de nacht en geeft je twee volle vakantiedagen terug.
Daarnaast scheelt het aanzienlijk in uitstoot. Milieu Centraal zet de klimaatimpact van verschillende vervoerskeuzes naast elkaar, en het verschil tussen trein en vliegtuig op deze afstanden is fors. Dat is voor sommigen doorslaggevend en voor anderen een bijvangst, maar het is geen kleine post.
En er is iets wat je op de heenweg pas doorkrijgt: je bestemming begint eerder. Je ziet de bergen bij het opengaan van het rolgordijn in plaats van vanuit een taxi. Wie dat gevoel wil vasthouden na thuiskomst, vindt in het vakantiegevoel in je eigen huis brengen een paar praktische aanknopingspunten, en wie liever dichter bij huis blijft slapen op een bijzondere plek kijkt naar uniek overnachten in Nederland.
Voor wie het niets is
Reis je met kleine kinderen die om zeven uur naar bed moeten, dan wordt een couchette een lange avond. Ben je erg lang, dan zijn de bedden krap: reken op een lengte van rond de 1,90 meter. En wie op de bestemming direct moet presteren, een presentatie, een bruiloft, een wedstrijd, kan beter een dagtrein met een hotelnacht ervoor nemen.
Voor alle anderen geldt dat de nachttrein een van de weinige reisvormen is die je iets teruggeeft in plaats van iets kost. Boek op tijd, neem oordoppen mee en verwacht geen hotel op wielen.
